زایمان سگ ها به آمادگی قبلی، مشاهده دقیق و دسترسی به دامپزشک نیاز دارد. طبیعی بودن این فرایند به معنی بی‌خطر بودن همه زایمان‌ها نیست؛ گاهی تأخیر در تشخیص زایمان دشوار جان مادر و توله‌ها را تهدید می‌کند. پس از تولد نیز تغذیه مادر، شیر خوردن توله‌ها، وضعیت پستان‌ها و ترشحات باید پیگیری شوند.

این راهنما برای شناخت مراحل، علائم هشدار و مراقبت روزمره نوشته شده است. اگر سگ هم‌اکنون زور می‌زند و توله‌ای متولد نمی‌شود، خونریزی شدید دارد یا به‌وضوح بدحال است، خواندن مقاله نباید تماس با مرکز دامپزشکی را عقب بیندازد.

۱. پیش از زایمان سگ ها چه آماده کنیم؟

در دوران بارداری برای معاینه و تعیین برنامه زایمان با دامپزشک هماهنگ کنید. سابقه زایمان دشوار، وضعیت جسمی و ویژگی‌های نژاد در تصمیم‌گیری اهمیت دارند. تعداد احتمالی توله‌ها و زمان مورد انتظار زایمان را از دامپزشک بپرسید؛ دانستن تاریخ جفت‌گیری به‌تنهایی زمان دقیق تولد را مشخص نمی‌کند.

یک محل آرام، خشک و قابل نظافت با بستر تمیز آماده کنید و از قبل اجازه آشنایی مادر با آن را بدهید. فضای زایمان باید از رفت‌وآمد زیاد و حیوانات دیگر جدا باشد. شماره مرکز شبانه‌روزی، مسیر رفت‌وآمد، حوله تمیز و ترازوی مناسب برای ثبت وزن توله‌ها را آماده نگه دارید. جعبه باید برای حرکت مادر جا داشته باشد و خطر گیر افتادن توله‌ها را کم کند.

۲. مراحل زایمان سگ ها و زمان تماس فوری

در مرحله نخست ممکن است مادر لانه‌سازی کند، بی‌قرار شود، نفس‌نفس بزند یا اشتهایش کاهش یابد. سپس انقباض‌های شکمی و تولد توله‌ها رخ می‌دهد و جفت‌ها نیز دفع می‌شوند. ترتیب و فاصله تولدها همیشه یکسان نیست؛ ثبت ساعت شروع زور زدن و تولد هر توله برای دامپزشک مفید است.

علامت هشدار	اقدام
زور زدن قوی حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه بدون تولد توله	فوراً با دامپزشک تماس بگیرید
بیش از حدود دو ساعت فاصله بین توله‌ها، وقتی احتمال باقی ماندن توله وجود دارد	برای ارزیابی زایمان دشوار تماس بگیرید؛ منتظر بدحالی نمانید
ترشح سبز تیره پیش از اولین توله، بدون تولد سریع پس از آن	نیازمند تماس فوری و ارزیابی وضعیت جنین‌هاست
خونریزی شدید، افتادن، ضعف شدید، درد واضح یا گیر کردن توله	مراجعه اورژانسی

این زمان‌ها راهنمای تماس‌اند و مجوز صبر کردن در سگ بدحال نیستند. برای کمک به زایمان سگ ها، توله را نکشید و اکسی‌توسین یا کلسیم را خودسرانه تجویز نکنید. انسداد مسیر زایمان می‌تواند با تحریک انقباض‌ها بدتر شود. نیاز به دارو، کمک تخصصی یا سزارین پس از معاینه و در صورت لزوم تصویربرداری مشخص می‌شود.

۳. مراقبت از مادر پس از تولد

بستر آلوده را عوض کنید و آلودگی سطح بدن مادر را با پارچه نرم و آب ولرم، بدون ایجاد استرس، پاک کنید. برای پوست حساس اطراف دستگاه تناسلی یا زخم جراحی از صابون، الکل، ضدعفونی‌کننده و پماد خودسرانه استفاده نکنید. مادر باید به آب، غذا و فرصت کوتاه و آرام برای دفع دسترسی داشته باشد.

ترشحات پس از زایمان را از نظر مقدار، بو و روند کاهش زیر نظر بگیرید. ترشح بدبو همراه با تب، بی‌حالی یا بی‌اشتهایی به بررسی فوری نیاز دارد. پستان داغ، دردناک، سفت یا قرمز و تغییر غیرعادی شیر نیز ممکن است نشانه التهاب یا عفونت باشد. برای معاینه مادر و توله‌ها در ۴۸ ساعت نخست با دامپزشک هماهنگ کنید؛ در صورت وجود علائم هشدار زودتر مراجعه کنید.

لرزش و سفتی اندام‌ها را جدی بگیرید

افت کلسیم خون در دوران شیردهی، یا اکلامپسی، می‌تواند با بی‌قراری، نفس‌نفس زدن، لرزش، راه رفتن سفت و تشنج ظاهر شود و یک اورژانس است. در صورت شک، توله‌ها را موقتاً از شیر خوردن بازدارید، گرم و ایمن نگه دارید و فوراً با دامپزشک تماس بگیرید. خوراندن مکمل جای درمان فوری را نمی‌گیرد.

۴. تغذیه سگ مادر و انتخاب محصول مناسب

در دوران شیردهی نیاز انرژی مادر بالا می‌رود، اما مقدار غذا به جثه، وضعیت بدنی، تعداد توله‌ها و مرحله شیردهی وابسته است. پایه رژیم باید غذای کامل و متعادلِ مناسب بارداری و شیردهی یا رشد، مطابق برچسب و نظر دامپزشک باشد. افزودن گوشت، روغن و آجیل به‌صورت حدسی، رژیم را متعادل نمی‌کند.

در راهنمای انتخاب غذای خشک سگ رویال کنین تفاوت گروه‌های غذایی توضیح داده شده است. نام برند یا عبارت «پاپی» به‌تنهایی کافی نیست؛ مناسب بودن همان فرمول برای مادر شیرده را بررسی کنید. وعده‌های کوچک‌تر و در دسترس بودن غذا می‌تواند کمک‌کننده باشد، اما برنامه دقیق باید با شرایط مادر تنظیم شود.

آب تازه همیشه در دسترس مادر باشد، در محلی که برای توله‌ها خطر افتادن در ظرف ایجاد نکند. وضعیت بدنی و اشتها را پیگیری کنید؛ لاغر شدن محسوس یا غذا نخوردن را صرفاً نتیجه طبیعی شیردهی ندانید. مکمل کلسیم یا مولتی‌ویتامین فقط با توصیه دامپزشک مصرف شود؛ مصرف بی‌رویه کلسیم در بارداری حتی می‌تواند تنظیم طبیعی کلسیم بدن را مختل کند.

شیردهی مادر به توله‌ها پس از زایمان سگ ها — وزن‌گیری توله‌ها و وضعیت بدنی مادر، همراه با معاینه، به ارزیابی تغذیه کمک می‌کنند.

۵. مراقبت از توله‌ها پس از زایمان سگ ها

برای هر توله جدولی جدا تهیه کنید: ساعت تولد، وزن روزانه، شیر خوردن و رفتار غیرمعمول را ثبت کنید. مقایسه روند وزن با خودِ توله از مقایسه ظاهری او با خواهر و برادرها مفیدتر است. کاهش وزن، ضعف، سرد بودن بدن یا گریه مداوم نیازمند تماس سریع با دامپزشک است.

محیط باید گرم و خشک باشد، اما گرمای مستقیم و داغ خطر سوختگی و کم‌آبی دارد. روش گرم کردن و محدوده مناسب دما را براساس سن و حضور مادر از دامپزشک بپرسید. توله سرد، بی‌حال یا ناتوان در مکیدن را با زور یا سرنگ تغذیه نکنید؛ ورود شیر به راه تنفسی خطرناک است.

اگر شیر مادر کافی نباشد، از میان شیر خشک مخصوص توله سگ محصول مناسب را با نظر دامپزشک انتخاب کنید. شیر گاو، شیر خشک نوزاد انسان و فرمول خانگی جایگزین متعادل شیر مادر نیستند. مقدار، غلظت و دفعات مصرف باید طبق دستور همان محصول و وضعیت توله تعیین شود. برای مرحله گذار از شیر به غذا نیز راهنمای رژیم غذایی توله سگ را بخوانید.

۶. مراقبت پس از سزارین و بازگشت به فعالیت

پس از جراحی، برنامه ترخیص بر توصیه‌های عمومی اولویت دارد. درباره زمان شیر خوردن، نظارت بر مادر تا رفع کامل اثر بیهوشی، محافظت از بخیه و مصرف داروها دستور مشخص بگیرید. هیچ مسکن انسانی یا داروی باقی‌مانده از درمان قبلی ندهید. قرمزی رو به افزایش، ترشح زخم، باز شدن بخیه یا درد شدید را گزارش کنید.

زمان بهبود برای همه سگ‌ها یکسان نیست. خروج کوتاه برای دفع و استراحت کافی با ورزش یا بازی سنگین تفاوت دارد. اگر در انتخاب محل استراحت مردد هستید، تشک و جای خواب سگ را از نظر اندازه، شست‌وشو و ایمنی بررسی کنید؛ برای نوزادان، بستر زایمان باید از نظر گیر افتادن و پوشانده شدن با پارچه نیز ایمن باشد.