پنومونی در حیوانات خانگی یا ذات‌الریه، التهاب بافت ریه است که می‌تواند اکسیژن‌رسانی را مختل کند. این مشکل همیشه ویروسی نیست؛ عفونت‌های مختلف یا ورود غذا، مایع و محتویات معده به راه تنفسی می‌توانند نقش داشته باشند. سرفه نیز به‌تنهایی پنومونی را ثابت نمی‌کند و علت آن باید بررسی شود.

اگر سگ یا گربه با تلاش نفس می‌کشد، لثه آبی یا خاکستری دارد، از حال می‌رود یا گربه با دهان باز نفس می‌کشد، فوراً به دامپزشکی مراجعه کنید. برای فیلم گرفتن، خرید محصول یا امتحان کردن درمان خانگی معطل نکنید. در مسیر، استرس و دست‌کاری حیوان را به حداقل برسانید و پیشاپیش با مرکز تماس بگیرید.

1. علت پنومونی در حیوانات خانگی چیست؟

طبق راهنمای پنومونی سگ و گربه در مرِک، باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها، برخی انگل‌ها و آسپیراسیون از علت‌های احتمالی هستند. بعضی عفونت‌ها به راه تنفسی آسیب می‌زنند و زمینه عفونت ثانویه را فراهم می‌کنند. نوع عامل و بیماری زمینه‌ای بر درمان اثر دارند.

عبارت «ویروس باکتریایی» درست نیست؛ ویروس و باکتری عامل‌های متفاوتی هستند. همچنین نباید همه موارد را سرماخوردگی یا همه سرفه‌ها را عفونت دانست. مشکلات قلبی، آسم گربه و بیماری‌های دیگر هم ممکن است علائم تنفسی ایجاد کنند.

2. علائم پنومونی در حیوانات خانگی

سرفه خشک یا مرطوب، با شدت و الگوی متفاوت
تنفس سریع‌تر از معمول در استراحت یا افزایش تلاش تنفسی
کم‌اشتهایی، افت فعالیت و ضعف
تب یا ترشحات بینی در بعضی موارد
در موارد شدید، تغییر رنگ مخاط، ناتوانی در آرام گرفتن یا افت هوشیاری

نداشتن تب یا سرفه واضح، مشکل مهم ریه را رد نمی‌کند. زمان شروع، تماس با حیوان بیمار، استفراغ یا پس زدن غذا و سابقه بیهوشی را گزارش کنید. اگر وضعیت پایدار است، ویدئوی کوتاه از سرفه می‌تواند کمک‌کننده باشد، ولی برای ایجاد سرفه به گردن یا سینه فشار ندهید.

برای علائم عمومی‌تر به راهنمای بیماری‌های رایج سگ و بیماری‌های رایج گربه مراجعه کنید. این منابع برای آگاهی هستند؛ تشخیص علت تنگی نفس به معاینه نیاز دارد.

3. پنومونی آسپیراسیون چگونه ایجاد می‌شود؟

آسپیراسیون یعنی ورود ماده‌ای مانند غذا، داروی مایع یا محتویات معده به راه تنفسی. اختلال بلع، بعضی بیماری‌های مری، استفراغ و خوراندن نادرست مایعات می‌توانند خطر را بیشتر کنند. ورود ماده به ریه ممکن است ابتدا آسیب التهابی و سپس عفونت ایجاد کند؛ همه موارد از ابتدا یک عفونت یکسان نیستند.

برای پیشگیری، آب یا دارو را با فشار به دهان حیوان نریزید و غذای اجباری را بدون آموزش انجام ندهید. دستور ناشتا بودن پیش از بیهوشی باید از کلینیک گرفته شود و برای همه سنین و بیماری‌ها یکسان نیست. اگر پس از غذا دادن با سرنگ، استفراغ یا بیهوشی سرفه و تغییر تنفس شروع شد، موضوع را سریع اطلاع دهید.

نمونه رادیوگرافی قفسه سینه در بررسی پنومونی در حیوانات خانگی — رادیوگرافی باید همراه با معاینه تفسیر شود؛ تصویر نمونه، ابزار تشخیص در خانه نیست.

4. تشخیص پنومونی در حیوانات خانگی

اولویت بیمار دچار تنگی نفس، پایدار کردن تنفس است. به توضیح مرکز دامپزشکی کرنل درباره بیماری‌های ریه گربه، رسیدگی به مشکل خطرناک تنفسی می‌تواند پیش از کامل شدن تشخیص ضروری باشد. بنابراین ممکن است دامپزشک ابتدا اکسیژن بدهد و آزمایش را پس از کاهش خطر انجام دهد.

معاینه، گوش دادن به ریه، اندازه‌گیری اکسیژن و رادیوگرافی از ابزارهای بررسی‌اند. بسته به وضعیت، آزمایش خون، نمونه‌گیری از راه تنفسی یا کشت نیز مطرح می‌شود. شکل رادیوگرافی به‌تنهایی همیشه عامل بیماری را مشخص نمی‌کند و نمونه‌گیری برای همه بیماران در همان لحظه مناسب نیست.

همراه داشتن نام داروهای مصرفی، بیماری‌های قبلی، سابقه سفر یا تماس و زمان آخرین استفراغ به تصمیم‌گیری کمک می‌کند. اگر دارویی در خانه داده‌اید، مقدار و زمان را دقیق بگویید؛ پنهان کردن آن ممکن است درمان را دشوار کند.

5. درمان پنومونی در حیوانات خانگی

درمان بر اساس شدت اختلال تنفسی و علت بیماری انتخاب می‌شود. ممکن است اکسیژن، بستری، حمایت مایعات و داروی ضدعفونی متناسب با عامل لازم باشد. آنتی‌بیوتیک برای هر نوع التهاب ریه راه‌حل یکسان نیست و انتخاب آن می‌تواند با نتیجه کشت تغییر کند. درمان قارچ با درمان باکتری تفاوت دارد.

در آسپیراسیون، رسیدگی به علت زمینه‌ای مانند مشکل مری یا استفراغ نیز اهمیت دارد؛ در غیر این صورت احتمال تکرار باقی می‌ماند. برخی بیماران به نبولایزر یا روش‌های کمک به پاک شدن ترشحات نیاز دارند، اما دارو، روش و دفعات باید توسط دامپزشک مشخص شود.

منتظر نمانید حیوان دو یا سه روز با سختی نفس بکشد تا دارو اثر کند. بدتر شدن تنفس نیاز به ارزیابی فوری دارد. شربت سرفه انسانی، داروی باقی‌مانده، اسانس و بخور داغ را خودسرانه استفاده نکنید. مدت درمان و زمان قطع دارو با حال بیمار و پیگیری تعیین می‌شود، نه صرفاً قطع شدن سرفه.

6. مراقبت و تغذیه پس از ترخیص

مراقبت خانگی از پنومونی در حیوانات خانگی زمانی مناسب است که دامپزشک وضعیت را برای ترخیص پایدار بداند. محیط آرام، تمیز و بدون دود و اسپری محرک فراهم کنید. فعالیت را طبق دستور محدود کنید و داروها را با برنامه ثبت‌شده بدهید تا دوزی فراموش یا تکرار نشود.

اشتها، مقدار آب و غذا، فعالیت و کیفیت تنفس در استراحت را یادداشت کنید. درباره روش پایش تنفس و حدی که باید تماس بگیرید از دامپزشک سؤال کنید؛ عددی که هنگام هیجان یا گرما می‌بینید با استراحت واقعی یکسان نیست. معاینه مجدد یا تصویربرداریِ توصیه‌شده را حذف نکنید.

وسیله یا دسته غذایی	کاربرد مناسب
ظرف آب و غذای سگ و ظرف گربه	نظافت آسان و ثبت بهتر مقدار مصرف؛ ارتفاع و روش غذا دادن در اختلال مری باید اختصاصی تعیین شود.
غذای ریکاوری سگ و غذای ریکاوری گربه	حمایت تغذیه‌ای در صورت توصیه دامپزشک و ایمن بودن بلع؛ درمان عفونت ریه نیست.

اگر حیوان توان بلع ایمن ندارد یا حین خوردن سرفه می‌کند، صرفاً غذا را رقیق‌تر نکنید و با سرنگ ندهید. نوع و مسیر تغذیه باید دوباره بررسی شود. غذای پرانرژی هم برای تمام بیماری‌های همراه مناسب نیست؛ انتخاب محصول را با نسخه و وضعیت بیمار هماهنگ کنید.

7. پرسش‌های رایج درباره پنومونی در حیوانات خانگی

آیا پنومونی واگیردار است؟

به علت آن بستگی دارد. آسپیراسیون به‌خودی‌خود از یک حیوان به دیگری منتقل نمی‌شود، اما بعضی عوامل عفونی قابلیت انتقال دارند. تا مشخص شدن علت، درباره جداسازی و وسایل مشترک از دامپزشک بپرسید.

آیا گربه بدون سرفه هم مشکل ریه دارد؟

بله. تغییر تنفس و افت حال ممکن است مهم‌تر از سرفه باشد. تنفس با دهان باز در گربه را جدی بگیرید.

آیا با بهتر شدن اشتها درمان تمام است؟

خیر. بهتر شدن اشتها نشانه امیدوارکننده‌ای است، اما زمان پایان دارو و نیاز به پیگیری را دامپزشک مشخص می‌کند.

آیا واکسن از همه انواع پنومونی پیشگیری می‌کند؟

خیر. واکسن می‌تواند از برخی عفونت‌های زمینه‌ساز محافظت کند، اما جلوی تمام علت‌ها، از جمله آسپیراسیون، را نمی‌گیرد. برنامه واکسن باید متناسب با گونه و خطر مواجهه باشد.

منابع تکمیلی: پنومونی گربه در کرنل و راهنمای مرِک برای سرپرستان گربه.