بیماری های سگ همیشه از روی یک علامت قابل تشخیص نیستند؛ سرفه، استفراغ یا بی‌حالی می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد. در بررسی بیماری های سگ، این راهنما بر ۹ عفونت مهم، راه انتقال و اقدام درست هنگام شک به عفونت تمرکز دارد. میزان شیوع با منطقه، واکسیناسیون و شرایط نگهداری تغییر می‌کند و این فهرست رتبه‌بندی بیماری‌ها در ایران نیست.

اگر سگ دچار سختی تنفس، تشنج، ازحال‌رفتن، استفراغ مکرر یا اسهال شدید به‌ویژه در تولگی است، برای خواندن کامل مقاله منتظر نمانید و با دامپزشک تماس بگیرید. در صورت احتمال بیماری مسری، پیش از ورود به درمانگاه اطلاع دهید تا از تماس با حیوانات دیگر جلوگیری شود.

۱. پاروویروس؛ از بیماری های سگ با فوریت بالا در توله‌ها

پاروویروس عفونتی بسیار مسری است که می‌تواند دستگاه گوارش و سلول‌های دفاعی بدن را درگیر کند. تماس با مدفوع آلوده یا وسایل و محیط آلوده از راه‌های انتقال است. توله‌ها و سگ‌های دارای واکسیناسیون ناکافی بیشتر در معرض بیماری شدیدند، اما سن بالاتر به‌تنهایی محافظت قطعی ایجاد نمی‌کند.

بی‌اشتهایی، ضعف، استفراغ و اسهال از نشانه‌های احتمالی‌اند؛ اسهال همیشه از ابتدا خونی نیست. رسیدگی به کم‌آبی و اختلالات بدن باید تحت نظر دامپزشک انجام شود و ممکن است بستری لازم باشد. نوشاندن آب یا خرید غذای گوارشی جای درمان این بیماری را نمی‌گیرد.

۲. دیستمپر؛ علائم تنفسی، گوارشی و عصبی

دیستمپر ویروسی از راه قطرات تنفسی و تماس با ترشحات حیوان آلوده منتقل می‌شود. ترشح چشم و بینی، سرفه، تب، استفراغ یا اسهال ممکن است دیده شود و در برخی موارد پرش عضلات، اختلال تعادل یا تشنج بروز کند. تنها یکی از این نشانه‌ها برای تشخیص قطعی کافی نیست.

واکسن نقش مهمی در پیشگیری دارد. نبود درمان ضدویروسی قطعی به معنای «هیچ کاری نمی‌توان کرد» نیست؛ مراقبت حمایتی، کنترل عوارض و رسیدگی به عفونت‌های ثانویه با نظر دامپزشک اهمیت دارند. بعضی بازماندگان ممکن است عوارض عصبی ماندگار داشته باشند.

۳. کنل‌کاف و پاراآنفلوانزا؛ یک مجموعهٔ تنفسی

کنل‌کاف نام رایج بخشی از مجموعهٔ بیماری‌های تنفسی عفونی سگ است و الزاماً یک عامل واحد ندارد. ویروس پاراآنفلوانزا و باکتری‌ها و ویروس‌های دیگر می‌توانند نقش داشته باشند. تماس نزدیک در پانسیون، محل تجمع و استفاده از وسایل مشترک احتمال انتقال را افزایش می‌دهد.

سرفهٔ خشک از نشانه‌های شناخته‌شده است، ولی شدت بیماری متفاوت است. تنگی نفس، بی‌حالی محسوس یا نخوردن غذا نیازمند بررسی سریع‌اند. درمان به علت و شدت بستگی دارد و به دو انتخاب سادهٔ «اسپری یا تزریق» محدود نیست. تا روشن شدن وضعیت، سگ سرفه‌کننده را به پارک یا پانسیون نبرید.

۴. آنفلوانزای سگ؛ همیشه کشنده نیست

آنفلوانزای سگ یک عفونت تنفسی واگیردار است که ممکن است با سرفه، ترشح بینی، تب و کاهش اشتها همراه باشد. برخی موارد خفیف‌ترند و برخی، به‌ویژه با عفونت ثانویه یا ذات‌الریه، جدی می‌شوند. بنابراین هم ترساندن با مرگ حتمی و هم نادیده گرفتن سرفه اشتباه است.

آنفلوانزا و پاراآنفلوانزا عامل یکسانی ندارند؛ تفاوتشان فقط طول بیماری نیست. از روی علائم به‌تنهایی نمی‌توان آن‌ها را دقیق جدا کرد. تصمیم دربارهٔ آزمایش، واکسن متناسب با خطر و زمان بازگشت به جمع سگ‌ها بر عهدهٔ دامپزشک است.

۵. لپتوسپیروز؛ توجه به آب و ادرار آلوده

لپتوسپیروز یک بیماری باکتریایی است که می‌تواند کلیه و کبد را درگیر کند. تماس با ادرار حیوان آلوده یا آب و خاک آلوده از مسیرهای مهم مواجهه است؛ انتقال فقط به نوشیدن آب محدود نمی‌شود. ضعف، تب، استفراغ، تغییر ادرار یا زردی از علائم احتمالی‌اند.

این بیماری قابلیت انتقال به انسان دارد. هنگام شک به آن، از تماس بدون محافظت با ادرار جلوگیری کنید و روش نظافت را از دامپزشک بپرسید. در درمان بیماری های سگ، انتخاب آنتی‌بیوتیک و مراقبت حمایتی باید بر اساس تشخیص باشد. همراه داشتن آب سالم در گردش مفید است، اما به‌تنهایی همهٔ خطرها را حذف نمی‌کند.

۶. هپاتیت عفونی سگ

هپاتیت عفونی ناشی از آدنوویروس نوع یک سگ است و می‌تواند از تماس با ادرار، مدفوع یا بزاق آلوده منتقل شود. شدت آن از علائم خفیف تا بیماری جدی همراه آسیب کبدی یا اختلال انعقاد متفاوت است. تب، ضعف و درد شکمی اختصاصی این بیماری نیستند.

واکسیناسیون مناسب در پیشگیری اهمیت دارد و درمان معمولاً بر حمایت از بدن و کنترل عوارض متمرکز است. «هپاتیت» به‌طور کلی یعنی التهاب کبد؛ هر بیماری کبدی سگ، همین عفونت ویروسی نیست و برنامهٔ درمان باید با تشخیص هماهنگ باشد.

۷. کرم قلب؛ انتقال با پشه

عامل کرم قلب، انگل دیروفیلاریا ایمیتیس است که از راه گزش پشهٔ آلوده منتقل می‌شود. انگل‌های بالغ عمدتاً عروق ریوی و در بیماری شدید بخش‌هایی از قلب را درگیر می‌کنند. سرفه، کاهش تحمل فعالیت و ضعف ممکن است دیده شود، اما عفونت اولیه می‌تواند بی‌علامت باشد.

غذای سالم یا قرص ضدکرم روده به‌طور خودکار از کرم قلب پیشگیری نمی‌کند. نوع داروی پیشگیری، آزمایش و برنامهٔ مصرف باید بر اساس شرایط حیوان و خطر منطقه تعیین شود. درمان سگ آلوده پیچیده‌تر از دادن یک ضدانگل معمولی است و محدودیت فعالیت می‌تواند بخش مهمی از آن باشد.

۸. هاری؛ پیشگیری و اقدام فوری پس از مواجهه

هاری از طریق بزاق آلوده، معمولاً با گازگرفتگی، منتقل می‌شود و پس از شروع علائم بالینی تقریباً همیشه کشنده است. تغییر رفتار، اختلال بلع، فلجی یا علائم عصبی ممکن است رخ دهد؛ همهٔ حیوانات هار پرخاشگر نیستند و ظاهر به‌تنهایی بیماری را تأیید یا رد نمی‌کند.

با حیوان مشکوک تماس مستقیم نداشته باشید، دهانش را معاینه نکنید و برای مهار یا جابه‌جایی خودسرانه اقدام نکنید؛ با دامپزشک و مرجع مسئول تماس بگیرید. گازگرفتگی سگ واکسینه‌شده توسط حیوان مشکوک نیز نیازمند پیگیری فوری است. پیشگیری پس از مواجهه با درمان بیماریِ علامت‌دار تفاوت دارد.

اگر انسانی گاز گرفته شده یا بزاق مشکوک با زخم یا مخاط تماس داشته، محل زخم را فوراً با آب و صابون بشویید و بی‌درنگ به مرکز درمانی یا مرکز پیشگیری هاری مراجعه کنید؛ منتظر بروز علائم نمانید.

۹. لایم؛ بیماری منتقل‌شونده با کنه

لایم ناشی از باکتری بورلیا و مرتبط با گزش کنهٔ آلوده است. ممکن است تب، درد و تورم مفصل یا لنگش ایجاد کند؛ برخی سگ‌های آلوده هیچ علامتی ندارند. خطر آن به منطقه و مواجهه با کنه وابسته است و نباید آن را بدون شواهد، شایع‌ترین بیماری توله‌ها معرفی کرد.

کنترل کنه و بررسی بدن پس از گردش اهمیت دارد. آلودگی گاهی با عوارض کلیوی جدی همراه می‌شود و آزمایش مثبت باید همراه علائم و سابقه تفسیر شود. انسان معمولاً لایم را مستقیماً از سگ نمی‌گیرد، بلکه کنهٔ آلوده عامل انتقال است.

پیشگیری از بیماری های سگ و مراقبت هنگام شک به عفونت

واکسیناسیون توله برای پیشگیری از برخی بیماری های سگ
برنامهٔ واکسن باید با سن، سابقه و خطرهای محل زندگی هماهنگ شود.
  • سابقهٔ واکسن و ضدانگل را ثبت کنید و برنامهٔ اختصاصی را با دامپزشک مرور کنید.
  • ظرف و وسایل حیوان بیمار را جدا کنید و پیش از استفاده از ضدعفونی‌کننده، روش ایمن و مؤثر را بپرسید.
  • نام داروهای مصرف‌شده، زمان شروع علائم و تماس اخیر با حیوانات را برای معاینه آماده کنید.
  • داروی انسانی، آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده یا مکمل را خودسرانه برای پوشاندن علائم ندهید.

برای کنترل انگل خارجی، مشخصات محصولات ضد کک و کنه سگ را با وزن، سن و حضور گربه در خانه تطبیق دهید. همهٔ این فرآورده‌ها کرم قلب یا انگل روده را پوشش نمی‌دهند. محصول پیشگیری نیز درمان خودکار حیوان بیمار نیست.

برای مشکلات پرتکرار غیرعفونی و مراقبت روزمره، راهنمای بیماری‌های شایع سگ و پیشگیری و برای مراقبت دهان، سلامت دهان و دندان حیوانات خانگی را ببینید. نیاز به استراحت در بیماری غیرمسری هم ممکن است وجود داشته باشد؛ غیرمسری بودن مجوز بازی شدید نیست.

پرسش‌های رایج درباره بیماری های سگ

آیا واکسن از همهٔ بیماری های سگ جلوگیری می‌کند؟

خیر. واکسن برای عوامل مشخص است و جای کنترل انگل، تغذیهٔ مناسب یا معاینه را نمی‌گیرد.

آیا هر اسهالی پاروو یا کروناست؟

خیر. علل غذایی، انگلی و غیرعفونی هم مطرح‌اند. آب‌رسانیِ مناسب بخشی از مراقبت است، اما نوشیدن آب به‌تنهایی درمان عفونت یا کم‌آبی شدید نیست.

آیا می‌توان برای سرفه داروی انسانی داد؟

بدون تجویز دامپزشک خیر. علت سرفه و ترکیبات دارو باید مشخص شوند؛ سختی تنفس یک وضعیت فوری است.

منابع

پیشنهاد پت پارس